Acceptatie: ingewikkeld én waardevol

Nee, het went niet, niet echt. Je chronische ziekte vraagt telkens weer om je te verhouden tot wat er gebeurt en wat er verandert. Je worstelt ermee. 

Acceptatie en de misverstanden erover
Een korte beschrijving van acceptatie is: de realiteit erkennen. Wat een wereld zit daarachter. Allereerst: wat is acceptatie niet. Veel mensen hebben een hekel aan het woord acceptatie. Daar voelen ze bij dat je moet berusten, of goedkeuren wat je overkomt, of dat je er geen moeite mee mag hebben. Dát is acceptatie allemaal niet. 
 
Hoe gaan we doorgaans om met tegenslag? De natuurlijke reactie is controleren, vermijden of weerstand bieden. Dat is onze coping. Bij weerstand wil je iets dat er niet is of je wilt iets niet dat er wel is. Weerstand kost veel energie, je wilt niet voelen wat er wel is. Weerstand is vechten. Veel weerstand heeft te maken met verwachtingen: ideeën die we vormen over hoe iets zou moeten zijn.  

Accepteren van de realiteit en van wat je overkomt betekent niet dat je stopt met oplossingen te zoeken. Je kunt én de realiteit onder ogen zien én kijken naar oplossingen. Het gaat om je intentie. Als je alleen maar fixeert op hoe je zo snel mogelijk de ‘oude’ wordt, is er dan geen sprake van weerstand en controle? En natuurlijk mag dat, maar anders dan acceptatie brengt het je niet verder. Onderweg in het proces van acceptatie zijn controle en weerstand regelmatige metgezellen. Acceptatie is een proces, geen eenmalig besluit. 

Aspecten in het proces van acceptatie

1. Ruimte maken voor pijn en verdriet;
2. Je pijn omarmen en onderscheid maken tussen pijn en lijden;
3. Rouw en rouwen;
4. Bereidheid. 

Ruimte maken voor pijn en verdriet; het is lastig voor ons om ‘te zijn’ met pijn en verdriet. We handelen liever of vermijden de pijn. Voordat er sprake kan zijn van acceptatie, is het belangrijk om je pijn en verdriet toe te laten. Er ruimte voor te maken. Erkennen dat het er is, hoe moeilijk het voor je is en hoeveel verdriet je ervan hebt, en waar je in je lichaam het verdriet voelt: je gaat van je hoofd naar je hart. Verdriet toelaten betekent niet dat je erin verdrinkt, het kan gaan stromen en er kan ruimte komen, al is het maar voor even, het kan zelfs verzachten. Pijn en verdriet echt te gaan voelen is een belangrijke en noodzakelijke stap;  

De pijn omarmen; daarvoor creëren we vaak eerst lijden. Pijn en lijden worden vaak door elkaar gebruikt, maar er is een wezenlijk verschil. Pijn is dat wat je overkomt aan tegenslag, lijden is wat we ervan maken met onze gedachten, met ons denkhoofd. Een paar voorbeelden: je bent een keer bang geweest in een lift, dat was de pijn. Je gedachten zorgen nu voor zoveel ruis dat je geen enkele keer de lift meer durft te nemen: dat is lijden.  Of: je klachten passen niet bij wat de dokter je heeft verteld. Je gaat op zoek en komt terecht op een internetforum met de meest vreselijke verhalen, je gaat lijden.  
Een goede vraag is: “Waaraan besteed je de meeste aandacht: aan de pijn of het lijden, aan wat je gedachten ervan maken?” Je hebt er zelf invloed op of pijn ook lijden wordt.
De pijn omarmen kan pas nadat je ruimte hebt gemaakt. Het heeft niet te maken met goedkeuren. Het betekent dat je de realiteit gaat omarmen: ‘Dit is wat er nu in mijn leven gebeurt’. 

Rouw en rouwen. Er bestaat ook rouw zonder dat er sprake is van overlijden, bijvoorbeeld bij 'levend verlies'. 'Levend verlies' is een verlies dat een diepgaande en blijvende impact heeft op iemands leven, zoals bijvoorbeeld chronische ziekte;

Bereidheid is een belangrijk element van acceptatie. Bereidheid is een actieve keuze. Stilstaan bij wat je overkomt is dapper. Het is een daad van bereidheid om tot acceptatie te komen door stil te staan bij wat je ervaart en er open voor te staan. Leg jezelf geen druk op, er is geen haast. Bereidheid tot acceptatie zorgt voor meer emotionele veerkracht. Neem vooral kleine stapjes. Je plannen aanpassen kan ook een daad van bereidheid zijn, bijvoorbeeld eerder teruggaan dan je van plan was omdat je te moe bent. Een ander klein stapje is accepteren dat je niet kunt accepteren. Of jezelf voornemen dat je alleen vandaag de realiteit accepteert en morgen verder kijkt. 
  
Is acceptatie op een bepaald moment klaar? Zeker niet bij 'levend verlies'. Hoewel acceptatie van de ziekte of beperking misschien wel aanwezig is, is het ook een voortdurend proces. Regelmatig moet weer ontdekt worden hoe je je leven kunt leiden met de grenzen die je verlies je oplegt. Vooral omdat bij veel 'levend verlies' er geen eindsituatie is en grenzen telkens verschuiven.  

Acceptatie geeft ruimte en biedt kansen
Acceptatie geeft ruimte doordat je regie terugkrijgt: je hebt keuze hoe je omgaat met wat je overkomt. Er ontstaat ruimte, omdat je niet meer hoeft niet te vechten en je nieuwe paden kunt inslaan. Er kan zelfs ruimte ontstaan voor dankbaarheid, bijvoorbeeld voor wat er nog wel is of de steun die je ervaart. Dankbaarheid dat ondanks alles het leven nog zo de moeite waard is. Acceptatie is ook belangrijk voor onze dierbaren. Als we onze pijn niet zelf onder ogen zien, dragen we die vaak – zonder het te willen – over op de mensen om ons heen. 

Acceptatie is geen opgeven, maar een stap vooruitzetten!
 
Om mee te nemen 
Acceptatie is je verhaal kunnen omarmen. Erkennen wat je hebt meegemaakt, zonder het weg te duwen of te ontkennen. Accepteren is ook vertrouwen dat je kunt zijn met wat je overkomt. Dat het je weleens kan overspoelen, maar dat je er niet in verdrinken zult.
Voor mij betekent acceptatie van mijn chronische aandoening: 'Dit is het nu; het hoort bij me, maar bepaalt niet wie ik ben'.